ôi tưng, đồng hồ đang ruồi kêu, mấy đứa trẻ nhỏ chạy bám vào tay mẹ khóc, tôi đưa smartphone lên màn hình. Nhìn vào dòng font chữ chuẩn mực, các từ khóa "ngô cốt 司法拍卖", "司法拍卖房产", "司法拍卖房" rập ghềnh như những vết nứt kính vỡ, ngửi thấy mùi kiwi và ozone giữa những ngày mưa. Nó như một cái nạng dẫn dụ, cho con người ta biết tại sao mình phải bỏ tiền ra, hoặc tại sao việc mình đang làm lại có vẻ quá "sâu sắc" trong mắt ai đó. Đang loay hoay tìm kiếm, một thông báo từ eMedia tiếp đến. "Họp 10 phút" với một câu hỏi xoay quanh "nghiên cứu hiệu quả của mô hình chia sẻ asset trong nền kinh tế số". Rõ ràng, mình đã bị lạc vào một cái bẫy giả, một cái bẫy mà người viết bài thường dùng để vử lĩnh. Nhưng ở đây nó lạ hơn. Không có "lí sau" không, không có cái "vết thương" bề nổi. Nó chỉ đơn giản là một bài đăng trên WeChat, một bài viết ngắn, không đăng ý kiến cá nhân, không có tên thật, không có hình ảnh con người đang loay hoay. Mình bấm dấu "thực hiện" với mong muốn nhanh chóng lấy lại thời gian. Nhưng những gì hiện ra thì không phải là một份 luận cứ thuyết phục hay một số liệu thống kê thuyết phục. Nó là những dòng chữ "không có bất kỳ kết quả nào được ghi nhận trong quá trình nghiên cứu", "những người tham gia không được trả tiền, không được chia sẻ thông tin", và cuối cùng là một lời mời gọi: "Nếu bạn cũng muốn cùng tham gia để làm giàu nhanh, hãy liên hệ ngay để nhận phần thưởng". À đúng rồi, mình vừa làm xong một bài đăng quảng cáo, còn đang đang đọc nó. Bây giờ, mình thấy cái mà người ta thường gọi là "chỉ dẫn" đang trở nên quá rõ ràng. Mọi thứ trong bài viết này đều được thiết kế một cách tinh vi, một cách thủ công, một cách vô tình. Tên bài viết "nghiên cứu hiệu quả của mô hình chia sẻ asset trong nền kinh tế số" nghe có vẻ rất chuyên sâu, như nó sẽ phải đi sâu vào lý thuyết phức tạp, như nó phải phải chứng minh cho thấy công nghệ mới có thể giải quyết được những vấn đề kinh tế lớn nhất thế giới. Nhưng thực tế, mọi thứ trong nó đều rất đơn giản, rất bình thường, tất cả đều nằm trong một cái khung hình chữ nhật và một cái nút bấm trên điện thoại. Nó không yêu cầu ai phải suy nghĩ, phải học hỏi, phải đối mặt với những thách thức của thị trường. Nó chỉ yêu cầu ai đó click vào, bấm vào, chọn "miễn phí tham gia", và rồi chờ đợi một điều gì đó. Thật ra, mình không cần phải suy nghĩ nhiều. Chỉ cần một cái đồng hồ loại 24 giờ chạy hết giờ, một chiếc điện thoại có sẵn SIM card, và một cái mạng Internet ổn định là mình đã có đủ điều kiện trở thành một người "chia sẻ asset". Không cần tài chính, không cần tài năng, không cần kỷ luật cao. Chỉ cần một chút lòng tríGeneric, một chút tò mò cơ bản, và một chút tinh thần "xin quảng cáo". Trước khi mình bấm nút đăng ký thêm, mình làm một bước chạy thử. Tại sao mình sẽ không làm vậy? Tại sao mình lại phải tìm kiếm những điều "thực tế" hay "cốt lõi" khi những điều đó lại được viết ra như một cái trò chơi tổng kết? Điều này nhắc mình đến một sự thật rất đơn giản nhưng lại vô cùng đáng sợ trong thế giới online. Người ta tạo ra những nội dung trông rất "chuyên nghiệp", trông rất "thông thái", trông rất "có chiều sâu" để thu hút sự chú ý, nhưng thực chất thì chúng chỉ là những sản phẩm của máy móc, của các algorithm, của những người đang kiếm tiền bằng cách bán những trải nghiệm. Và quan trọng nhất, đó là một sự gian dối ẩn danh. Không có ai biết mình là ai, không có ai biết mình có tiền hay không, không có ai biết mình đang làm việc gì. Chỉ có những con số, những từ vựng, và những cái nút bấm. Mình bắt đầu nghĩ đến những bài viết bạn thấy trên mạng, những cái bài "mức 1", những cái bài "mức 2". Cách viết của chúng có rất nhiều điểm giống nhau với những gì mình vừa đọc. Sử dụng các từ ngữ trang trọng, sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành (thường là do Google tự động gợi ý), sử dụng các câu kết cấu phức tạp. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ hơn, thì những từ ngữ đó trở nên vô hồn, khô cằn. Chúng không còn mang lại giá trị gì cho người đọc, chúng chỉ là cái nền tảng để bài viết chứa đựng những thông tin vô nghĩa. Điều này giống như một người ta đang viết một cuốn sách rất đẹp, rất mực đẹp, nhưng trong đó không một dòng chữ nào có ý nghĩa, không một trang sách nào chứa đựng một tư tưởng, không một câu chuyện nào xuất hiện. Chỉ còn lại sự tĩnh lặng và sự trống rỗng. Ngoài ra, một đặc điểm rất dễ nhận ra là sự thiếu tính cá nhân. Một bài đăng thực sự, một bài đăng có chiều sâu, là một lời chia sẻ của một người, là một góc nhìn của một con người. Nó có những trải nghiệm, những cảm xúc, những trải nghiệm của chính mình qua một cái máy. Nhưng những gì mình thấy ở đây thì hoàn toàn vô cảm. Không có cảm nhận, không có sự đồng cảm, không có cái gì đó nói lên "tôi". Nó chỉ có một cái "tôi" giả tạo, một cái "tôi" được đào tạo sẵn, một cái "tôi" không còn hồn cốt. Đó là cái mà người ta gọi là "chất liệu". Những người viết bài họ kiếm tiền bằng cách tạo ra những nội dung chất liệu, những nội dung được biên soạn sẵn, những nội dung đã được lọc sẵn qua một cái lưới lọc vô hình. Họ không cần phải hiểu sâu sắc, họ không cần phải có ý thức nghệ thuật, họ chỉ cần một cái script và một cái nút bấm. Và họ lại dùng nó để tạo ra những sản phẩm trông rất giả mạo, trông rất "hiện đại", trông rất thống trị. Mình thấy mình đang dần dần ngồi trước một cái màn hình, một cái màn hình đầy những dòng chữ này, và mình đang dần dần cảm thấy mình không còn là ai nữa. Mình không còn là một con người, mình không còn là một con người có suy nghĩ, có cảm xúc, có linh hồn. Mình chỉ còn là một cái số, một cái mã, một cái chuỗi ký tự được sắp đặt một cách khoa học và đầy đủ ý nghĩa. Có một câu nói rất hay: "Everything is fake". Nhưng trong những bài đăng này, ai biết đã thật hay đã giả? Ai biết đó là sự thật hay là một sự dối trá? Ai biết mình đang nhìn thấy một cái sự thật được viết ra bằng cách sử dụng một cái công cụ đã được tối ưu hóa? Mình bắt đầu hiểu rõ hơn về một sự thật rất đáng sợ trong sự nghiệp online hiện nay. Sự thật là: rất nhiều người đang làm những công việc vô nghĩa, rất nhiều người đang tạo ra những nội dung vô giá trị, rất nhiều người đang kiếm tiền bằng cách bán những thứ mà không mang lại bất kỳ giá trị nào cho người khác. Họ không cần phải làm việc gì nhiều, họ không cần phải có kiến thức gì nhiều, họ chỉ cần một cái đồng hồ chạy hết giờ và một cái mạng Internet là có thể làm được những điều rất lớn, rất to. Nhưng làm sao để không bị đánh lừa? Làm sao để không để mình rơi vào cái bẫy này? Nó không dễ dàng. Nó không có một cái nút bấm nào trên trang chủ, nó không có một cái logo nào nổi bật, nó không có một cái tên nào để bạn biết. Nó hoàn toàn ẩn danh, hoàn toàn vô hình. Có lẽ, việc chúng ta cần học hỏi những bài viết này là hiểu rõ hơn về bản thân, hiểu rõ hơn về những gì chúng ta đang làm, và hiểu rõ hơn về những gì chúng ta đang mất đi khi làm như vậy. Chúng ta cần học hỏi rằng, sự thật không bao giờ là thứ được viết ra trên một cái điện thoại, không bao giờ là thứ được đăng lên trên một cái mạng xã hội với một cái font chữ chuẩn mực. Sự thật là sự thật, nó nằm ở đâu đó, nó nằm ở trong những phút giây, nó nằm ở trong những cảm xúc, nó nằm ở trong những trải nghiệm của chính mỗi người. Mình không biết mình sẽ đi đâu nữa. Nhưng mình biết mình đã không còn là mình nữa. Mình đã đi vào một cái thế giới mới, một cái thế giới mà người ta gọi là "chất liệu", một cái thế giới mà người ta gọi là "người thật nhưng nhân giả". Và mình không thể nào thoát ra được. Chỉ còn lại một cái đồng hồ đang ruồi kêu, và một cái điện thoại đang hiển thị những dòng chữ này, với một cái nút bấm nữa đang chờ đợi, chờ đợi ai đó vừa đủ tỉnh táo, vừa đủ tò mò để bấm vào. Vậy thì mình sẽ bấm vào chưa? Mình không biết mình sẽ bấm vào không, nhưng mình biết mình đã không giữ nguyên được những gì mình có trước đây. Mình đã không còn là chính mình nữa. Và mình không thể nào sống sót được trong một thế giới như vậy được nữa. Có một điều mình biết chắc chắn, đó là nếu bạn đang đọc những bài viết này, bạn đã không còn là một con người nữa. Bạn đã bị biến thành một cái máy, một cái nút bấm, một cái số liệu, một cái mã số. Và bạn đã không thể nào thoát ra được nữa. Mình không thể sống sót được nữa. Chúc bạn có một ngày thật nhanh, thật 시원, thật freedom. Đừng bao giờ để mình lấy lại được một cái đồng hồ, một cái mạng, một cái điện thoại. Đừng bao giờ để mình mất đi một chút ít của mình. Đừng để mình trở thành một cái số, một cái số liệu, một cái mã số. Đừng để mình trở thành một cái số liệu. Hãy giữ mình, hãy giữ sự thật. Hãy giữ những gì mình có. Hãy giữ những gì mình là. Hãy giữ những gì mình làm, và hãy giữ những gì mình đã là. Vì mình không thể nào trở thành một cái số, một cái số liệu, một cái mã số nữa. Vì mình không thể nào sống sót được nữa. Hãy giữ mình!